Giriş

Muris muvazaası, Türk miras hukukunda en sık karşılaşılan ve uygulamada en fazla uyuşmazlık yaratan dava türlerinden biridir. Özellikle mirasbırakanın sağlığında sahip olduğu taşınmazları belirli mirasçılara veya üçüncü kişilere devretmesi, ölümünden sonra aile içinde ciddi hukuki ihtilaflara yol açabilmektedir. Uygulamada çoğu zaman “mirastan mal kaçırma” olarak ifade edilen bu durum, gerçekte satış, ölünceye kadar bakma sözleşmesi veya başka bir hukuki işlem görünümü altında gerçekleştirilen devirlerin, aslında bağışlama amacı taşıdığı ve diğer mirasçıların miras haklarını bertaraf etmek için yapıldığı iddiasına dayanmaktadır.

Her ne kadar 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda muris muvazaasına ilişkin özel bir düzenleme bulunmasa da kurum uzun yıllar içerisinde Yargıtay kararlarıyla şekillenmiş ve özellikle 1 Nisan 1974 tarihli, 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile bugünkü hukuki çerçevesine kavuşmuştur. Bu nedenle muris muvazaası davaları yalnızca kanun hükümlerinin değil, aynı zamanda yerleşik Yargıtay içtihatlarının da ayrıntılı biçimde bilinmesini gerektiren dava türleri arasında yer almaktadır.

İlk bakışta basit bir tapu iptal ve tescil uyuşmazlığı gibi görünse de muris muvazaası davaları miras hukukunun, eşya hukukunun ve borçlar hukukunun kesiştiği son derece teknik bir alanı oluşturmaktadır. Davanın sonucunu çoğu zaman tek bir tapu kaydı değil; mirasbırakanın ekonomik durumu, aile ilişkileri, satış bedelinin gerçekliği, tarafların sosyal ve ekonomik koşulları, tanık anlatımları ve olayın tüm yaşam deneyimleri içerisindeki olağan akışı belirlemektedir. Bu nedenle muris muvazaası davaları yalnızca şekli belgelerin değil, olayın arka planındaki gerçek iradenin araştırıldığı istisnai dava türlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Bu makalede muris muvazaasının hukuki niteliği, unsurları, ispat kuralları, dava şartları, görevli ve yetkili mahkeme, zamanaşımı tartışmaları, üçüncü kişilere devir sorunu, ölünceye kadar bakma sözleşmelerinin muvazaa bakımından değerlendirilmesi, tapu iptal ve tescil davalarının uygulamadaki görünümü ile Yargıtay’ın güncel yaklaşımı ayrıntılı şekilde incelenecek; ayrıca uygulamada en sık yapılan hatalar ve hak kayıplarına yol açan kritik noktalar da kapsamlı olarak ele alınacaktır.

Tarihsel Zemin ve 1974 Tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı

Muris muvazaası kurumunun günümüzdeki hukuki çerçevesi, uzun yıllar boyunca Yargıtay daireleri arasında yaşanan görüş ayrılıklarının sonucunda şekillenmiştir. 1970’li yıllara kadar Yargıtay uygulamasında iki farklı yaklaşım bulunmaktaydı. Bir görüşe göre mirasbırakanın sağlığında yaptığı tasarruflar esasen miras hukuku kapsamında değerlendirilmeli, bu nedenle ancak saklı payı ihlal edilen mirasçılar dava açabilmeliydi. Bu yaklaşım mülkiyet hakkının geniş yorumlanmasına ve kişinin malvarlığı üzerinde ölümünden önce serbestçe tasarruf edebilmesine ağırlık vermekteydi. Buna karşılık diğer görüş, gerçekte bağışlama amacı taşıyan ancak tapuda satış veya başka bir hukuki işlem görünümü altında gerçekleştirilen devirlerin muvazaa nedeniyle baştan itibaren hükümsüz olduğunu kabul etmekteydi. Bu görüşe göre uyuşmazlığın temelinde miras hukukundan ziyade Borçlar Hukuku’nun muvazaaya ilişkin hükümleri bulunmakta ve bu nedenle miras hakkı ihlal edilen tüm mirasçılar muvazaa iddiasını ileri sürebilmekteydi.

Yargıtay daireleri arasındaki bu görüş ayrılığı, 1 Nisan 1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile giderilmiştir. Söz konusu kararda, mirasbırakanın gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı tapuda satış veya benzeri bir işlem gibi göstermesi halinde, görünürdeki işlemin muvazaa nedeniyle geçersiz olduğu kabul edilmiş; saklı pay sahibi olup olmadığına bakılmaksızın miras hakkı ihlal edilen tüm mirasçılara dava açma hakkı tanınmıştır.

Kararın uygulamadaki en önemli sonucu ise ispat hukuku bakımından ortaya çıkmıştır. Muris muvazaası davalarında mirasçılar, mirasbırakanın taraf olduğu görünürdeki işlemin doğrudan tarafı değildir. Bu nedenle mirasçılar, üçüncü kişi sıfatıyla muvazaa iddiasını her türlü delille ispat edebilmektedir. Başka bir ifadeyle davacılar yalnızca yazılı delillere bağlı kalmaksızın tanık anlatımlarına, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarına, satış bedelinin gerçekliğine, aile ilişkilerine, olayların gelişim biçimine ve hayatın olağan akışına dayalı olgulara dayanabilmektedir.

Bugün muris muvazaası davalarının büyük bölümünde sonuca ulaşılabilmesini sağlayan temel hukuki dayanak da budur. Zira mirasbırakan ile taşınmazı devralan kişi arasında çoğu zaman muvazaayı açıkça ortaya koyan yazılı bir belge bulunmamakta; uyuşmazlık, olayın bütününe ilişkin emarelerin birlikte değerlendirilmesiyle çözüme kavuşturulmaktadır. 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı, bu yönüyle yalnızca muris muvazaasının hukuki temelini oluşturmamış, aynı zamanda davanın fiilen ispat edilebilir bir dava türü haline gelmesini de sağlamıştır.

Muris Muvazaası Davasının Hukuki Dayanağı

Muris muvazaası davalarının hukuki temeli, tek bir kanun hükmüne değil, Türk Borçlar Kanunu, Türk Medeni Kanunu ve Tapu Kanunu hükümlerinin birlikte değerlendirilmesine dayanmaktadır. Bu nedenle muris muvazaasının neden hukuken geçersiz kabul edildiğini anlayabilmek için öncelikle muvazaa kavramının ve taşınmaz devrine ilişkin şekil şartlarının birlikte incelenmesi gerekir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca bir sözleşmenin yorumunda tarafların kullandıkları ifadelerden çok gerçek ve ortak iradeleri esas alınmaktadır. Muris muvazaasında da görünürde taraflar arasında bir satış sözleşmesi bulunmakta ise de gerçekte amaç satış yapmak değil, taşınmazı bağış yoluyla belirli bir kişiye devretmektir. Bu nedenle tapuda yapılan satış işlemi, tarafların gerçek iradesini yansıtmadığından muvazaa nedeniyle baştan itibaren hükümsüz kabul edilmektedir.

Ancak hukuki sorun bununla da sınırlı değildir. Görünürdeki satış işleminin arkasında bulunan gizli bağışlama iradesinin de tek başına geçerli olduğu söylenemez. Çünkü 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 706. maddesi ile Tapu Kanunu’nun 26. maddesi uyarınca taşınmaz mülkiyetinin devrine yönelik işlemlerin resmi şekilde yapılması zorunludur. Oysa muris muvazaasında taraflar tapuda bağış işlemi gerçekleştirmemekte, bağışlama iradelerini satış görünümü altında gizlemektedir. Bu nedenle gizli bağışlama sözleşmesi de kanunun aradığı resmi şekil şartını taşımadığından geçerlilik kazanamamaktadır.

Öğretide “çifte geçersizlik kuramı” olarak adlandırılan yapı tam olarak bu noktada ortaya çıkmaktadır. Görünürdeki satış sözleşmesi muvazaa nedeniyle geçersiz sayılırken, gizli bağışlama sözleşmesi de resmi şekil şartına uyulmadığı için hükümsüz kabul edilmektedir. Sonuç olarak taraflar arasında mülkiyetin geçerli şekilde devrini sağlayan herhangi bir hukuki işlem bulunmamaktadır.

Bu durumun doğal sonucu olarak tapuda gerçekleştirilen tescil, hukuken geçerli bir sebebe dayanmadığından yolsuz tescil niteliği kazanmaktadır. Muris muvazaası davalarında açılan tapu iptal ve tescil davasının hukuki mantığı da buradan kaynaklanmaktadır. Mahkeme, geçerli bir hukuki sebebe dayanmayan tapu kaydının iptaline ve taşınmazın miras payları oranında gerçek hak sahipleri adına tesciline karar vermektedir.

Muris muvazaasının kanunda müstakil bir madde halinde düzenlenmemiş olması, kurumun hukuki gücünü azaltmamaktadır. Aksine, yıllar içerisinde oluşan yerleşik Yargıtay içtihatları ve özellikle 1 Nisan 1974 tarihli, 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı sayesinde muris muvazaası Türk hukukunda son derece istikrarlı ve köklü bir uygulama alanı kazanmıştır. Günümüzde muris muvazaası davalarının çözümünde belirleyici olan husus, şekli işlemlerden çok mirasbırakanın gerçek iradesinin ortaya çıkarılmasıdır.

Hangi Mallar Muris Muvazaasına Konu Olabilir?

1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı, muris muvazaasının uygulama alanını belirli bir sınır içinde kabul etmiştir. Bu özel dava türü, kural olarak tapuda kayıtlı taşınmazların devri bakımından gündeme gelmektedir. Tapuya kayıtlı olmayan taşınmazlar, taşınır mallar, nakit para, banka hesaplarındaki birikimler, altın, araç, şirket hissesi ve diğer menkul değerler ise muris muvazaası davasının doğrudan konusu değildir.

Bu sınır, çifte geçersizlik kuramının kendi mantığından kaynaklanmaktadır. Tapuya kayıtlı taşınmazların devrinde resmi şekil zorunludur; bu nedenle görünürdeki satış işlemi muvazaa nedeniyle geçersiz sayılırken, arkasındaki gizli bağışlama iradesi de resmi şekle uyulmadığı için geçerlilik kazanamamaktadır. Oysa taşınır mallar veya tapusuz taşınmazlar bakımından bağışlama kural olarak aynı resmi şekil şartına bağlı olmadığından, görünürdeki işlem muvazaalı olsa bile gizli bağışlama geçerli kabul edilebilir. Bu durumda muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası değil, şartları varsa tenkis davası gündeme gelir.

Uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri de mirasbırakanın kendi adına kayıtlı bir taşınmazı devretmek yerine, üçüncü kişiden satın aldığı taşınmazın tapusunu doğrudan kayırmak istediği kişi adına tescil ettirmesidir. Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımına göre bu tür işlemler 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı kapsamında muris muvazaası olarak değerlendirilemez; çünkü murisin tapusunda yapılmış bir devir işlemi bulunmamaktadır. Bu ihtimalde de koşulları oluşmuşsa başvurulabilecek yol tenkis davasıdır. Bu nedenle dava açılmadan önce devre konu malın hukuki niteliği, tapu kayıt durumu ve işlemin gerçekten muris adına kayıtlı bir taşınmaz üzerinden yapılıp yapılmadığı mutlaka araştırılmalıdır; yanlış dava türünün seçilmesi, davanın esasa girilmeden veya esastan reddi sonucunu doğurabilir.

Muris Muvazaasının Kurucu Unsurları

Bir temliki tasarrufun muris muvazaası kapsamında değerlendirilebilmesi için Yargıtay tarafından yıllar içerisinde şekillendirilen bazı temel unsurların birlikte bulunması gerekmektedir. Bu unsurlardan birinin dahi bulunmadığı veya ispatlanamadığı hâllerde muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davasının kabulü mümkün değildir. Uygulamada davaların büyük bölümü de bu unsurlardan birinin eksikliği veya yeterince ispatlanamaması nedeniyle reddedilmektedir.

Görünürdeki İşlem

Muris muvazaasının ilk unsurunu, tarafların gerçek iradelerini gizlemek amacıyla dış dünyaya karşı kurdukları görünürdeki işlem oluşturmaktadır. Uygulamada bu işlem çoğu zaman satış sözleşmesi olarak karşımıza çıkmakla birlikte, ölünceye kadar bakma sözleşmesi veya trampa görünümü altında gerçekleştirilen devirler de aynı kapsamda değerlendirilebilmektedir. Taraflar tapuda resmi bir işlem gerçekleştirmekteyse de bu işlem gerçekte arzuladıkları hukuki sonucu yansıtmamaktadır.

Nitekim muris muvazaasında tartışma konusu olan husus, tapuda yapılan işlemin şeklen geçerli olup olmadığı değil, tarafların bu işlemle açıkladıkları iradenin gerçek iradeleriyle örtüşüp örtüşmediğidir. Görünürdeki satış sözleşmesi, gerçekte satış amacı taşımıyorsa muvazaa nedeniyle hukuki değerini kaybetmekte ve çifte geçersizlik kuramının ilk ayağını oluşturmaktadır.

Gizli İşlem

Görünürdeki işlemin arkasında tarafların gerçekte gerçekleştirmek istedikleri ikinci bir hukuki işlem bulunmaktadır. Muris muvazaasında bu gizli işlem kural olarak bağışlama niteliği taşımaktadır. Başka bir ifadeyle mirasbırakan taşınmazını satmak istememekte, belirli bir kişiye karşılıksız olarak kazandırmak istemektedir; ancak bu iradesini bağış şeklinde değil, satış veya başka bir işlem görünümü altında gizlemektedir.

Bu nedenle davalarda en önemli tartışmalardan biri, görünürdeki işlemin arkasında gerçekten bir bağışlama iradesinin bulunup bulunmadığıdır. Eğer taşınmaz devri karşılığında gerçek bir bedel ödenmişse veya ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım borcu fiilen yerine getirilmişse, artık gizli bağıştan söz edilemez. Böyle bir durumda muris muvazaasının temel dayanağı ortadan kalkar ve davanın reddi gerekir.

Muvazaa Anlaşması

Muris muvazaasının varlığından söz edilebilmesi için mirasbırakan ile devralan arasında görünürdeki işlemin gerçek iradeyi yansıtmadığı konusunda ortak bir irade bulunmalıdır. Öğretide muvazaa anlaşması olarak adlandırılan bu unsur, görünürdeki işlemin her iki tarafının da kurulan hukuki kurgunun farkında olmasını ve bu kurguya bilinçli şekilde katılmasını ifade etmektedir.

Bu nedenle yalnızca mirasbırakanın gizli bir niyet taşıması yeterli değildir. Devralan kişinin de işlemin gerçekte satış olmadığını bilmesi ve buna rağmen tapuda satış işlemi yapılmasına iştirak etmesi gerekir. Özellikle davalı tarafın iyiniyet iddiasında bulunduğu dosyalarda, muvazaa anlaşmasının varlığı davanın sonucunu doğrudan etkileyen temel meselelerden biri hâline gelmektedir.

Mal Kaçırma Amacı

Muris muvazaası davalarında belirleyici unsur çoğu zaman mal kaçırma amacı olmaktadır. Gerçekten de her bağışlama işlemi muris muvazaası anlamına gelmez. Bir kimsenin sağlığında malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunması, belirli bir kişiyi kayırması veya malını bağışlaması kural olarak hukuken mümkündür. Ancak yapılan işlemin temel amacının diğer mirasçıları miras hakkından yoksun bırakmak olduğu anlaşıldığında durum değişmektedir.

Bu noktada uyuşmazlık yalnızca bir muvazaa veya sözleşme hukuku sorunu olmaktan çıkmakta; Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması yasağı ile doğrudan temas etmektedir. Mirasbırakanın mülkiyet hakkı üzerinde tasarrufta bulunma özgürlüğü bulunmakla birlikte, bu hakkın sırf diğer mirasçıları zarara uğratmak amacıyla kullanılması hukuk düzeni tarafından korunmamaktadır.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında da mal kaçırma amacının tespiti tek bir olguya dayanılarak yapılmamaktadır. Mirasbırakanın ekonomik durumu, aile ilişkileri, devrin yapıldığı tarih, taraflar arasındaki yakınlık derecesi, satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark, mirasbırakanın diğer mirasçılarla ilişkileri ve geride bıraktığı malvarlığının bütünü birlikte değerlendirilmektedir. Başka bir ifadeyle muris muvazaası davalarında mahkeme, yalnızca dava konusu taşınmaza değil, mirasbırakanın hayatındaki tüm olgulara ve tasarruflarına bütüncül bir perspektifle yaklaşmaktadır. Bu nedenle uygulamada davayı kazandıran veya kaybettiren husus çoğu zaman tek bir delil değil, birbirini tamamlayan çok sayıdaki emare ve olgunun birlikte ortaya koyduğu genel tablo olmaktadır.

Muris Muvazaası Davalarında İspat Yükü ve Yargıtay’ın Güncel Kriterleri

Muris muvazaası davalarında ispat yükü kural olarak davacı mirasçıya aittir. Ancak mirasçılar, muvazaalı işlemin tarafı değil, işlemden zarar gördüğünü ileri süren üçüncü kişiler konumunda olduklarından HMK m.203/1-d kapsamında muvazaa iddialarını tanık dahil her türlü delille ispatlayabilmektedir. Buna rağmen uygulamada davanın kazanılması yalnızca tanık anlatımlarına bağlı değildir. Yargıtay’ın özellikle son yıllardaki kararlarında benimsediği yaklaşım, tapu sicilindeki resmi kayıtların başlangıçta doğru kabul edilmesi gerektiği, bu karinenin ise ancak somut, objektif ve birbiriyle uyumlu delillerle çürütülebileceği yönündedir. Nitekim Yargıtay, her bedelsiz veya düşük bedelli devrin kendiliğinden muris muvazaası anlamına gelmeyeceğini, mirasbırakanın gerçek iradesinin bütün olaylar birlikte değerlendirilerek ortaya çıkarılması gerektiğini vurgulamaktadır.

Devralan Tarafın Alım Gücü ve Mali Kapasitesi: Yargıtay’ın önem verdiği ilk kriterlerden biri, taşınmazı devralan kişinin işlem tarihindeki ekonomik gücüdür. Özellikle yüksek değerli taşınmazların düzenli geliri bulunmayan, ekonomik imkânları satın alma işlemini açıklamaya yetmeyen kişiler adına devredilmesi muvazaa şüphesini güçlendiren önemli göstergeler arasında kabul edilmektedir. Bu nedenle mahkemeler banka kayıtlarını, gelir belgelerini, vergi kayıtlarını ve tarafların ekonomik durumuna ilişkin diğer verileri ayrıntılı biçimde incelemektedir. Ödemenin nakit yapıldığı yönündeki savunmalar ise tek başına yeterli görülmemekte, bağımsız delillerle desteklenmesi beklenmektedir.

Tapudaki Bedel ile Rayiç Değer Arasındaki Fark: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun E.2022/1014, K.2023/1004 sayılı kararında da belirtildiği üzere, satış bedelinin taşınmazın gerçek değerinin altında olması tek başına muvazaanın kesin kanıtı olarak kabul edilmemektedir. Ancak bu durum; ödeme yapıldığına ilişkin banka kayıtlarının bulunmaması, devralan tarafın ekonomik gücünün yetersizliği veya diğer delillerin muvazaa iddiasını desteklemesi gibi olgularla birleştiğinde mal kaçırma amacının güçlü göstergelerinden biri hâline gelmektedir.

” Bir iç sorun olan ve gizlenen gerçek irade ve amacın tespiti ve aydınlığa kavuşturulması ise genellikle zor olduğundan bu yöndeki delillerin eksiksiz toplanması yanında, birlikte ve doğru şekilde değerlendirilmesi de büyük önem taşınmaktadır. Bunun için de ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimleri, olayların olağan akışı, mirasbırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, davalı yanın alış gücünün olup olmadığı, satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark, taraflar ile miras bırakan arasındaki beşeri ilişki gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır.” (HUKUK GENEL KURULU Esas : 2022/1014 Karar : 2023/1004 Karar Tarihi :25.10.2023)

 

Hayatın Olağan Akışına Aykırılık: Yargıtay olayları yalnızca hukuki belgeler üzerinden değil, hayatın olağan akışı çerçevesinde de değerlendirmektedir. Mirasbırakanın düzenli gelirinin bulunması, ciddi bir borç yükü altında olmaması veya taşınmazı satmasını gerektirecek makul bir ekonomik ihtiyacının ortaya konulamaması hâlinde, en değerli taşınmazlarından birini belirli bir mirasçıya devretmesi muvazaa değerlendirmesinde önemli bir emare olarak kabul edilmektedir. Özellikle satıştan elde edildiği ileri sürülen bedelin nerede kullanıldığı açıklanamıyorsa bu durum davacı lehine yorumlanabilmektedir.

Yöresel ve Toplumsal Eğilimler: Yargıtay kararlarında zaman zaman yöresel ve kültürel özellikler de değerlendirme kapsamına alınmaktadır. Özellikle bazı bölgelerde erkek çocukların taşınmazlar bakımından kayırılması veya aile içindeki geleneksel miras paylaşım anlayışları, tek başına belirleyici olmasa da diğer delillerle birlikte dikkate alınabilen sosyolojik olgular arasında yer almaktadır. Bu nedenle yerel tanık anlatımları, aile içi ilişkilerin geçmişi ve mirasbırakanın tüm mirasçılara karşı tutumu da muris muvazaasının tespitinde önem taşımaktadır.

Sonuç olarak muris muvazaası davalarında belirleyici olan tek bir delil değildir. Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı, ekonomik verilerden aile ilişkilerine, satış bedelinden ödeme şekline kadar tüm olguların birlikte değerlendirilmesini ve mirasbırakanın gerçek iradesinin bu bütüncül tablo içerisinde ortaya çıkarılmasını gerekli görmektedir.

Mirası Paylaştırma Amacının Muris Muvazaası Davasına Etkisi

Muris muvazaası davalarında en sık karşılaşılan savunmalardan biri dava konusu işlemin mirasçılardan mal kaçırma amacıyla değil, mirasçılar arasında bir paylaştırma yapmak amacıyla gerçekleştirildiği iddiasıdır. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre de mirasbırakanın gerçek amacının belirlenmesinde bu husus özel önem taşımaktadır. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 23.05.1990 tarihli kararında da vurgulandığı üzere, mirasbırakanın malvarlığını mirasçıları arasında paylaştırma amacıyla yaptığı tasarruflarda muris muvazaasından söz edilemez.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, paylaştırmanın mutlaka matematiksel bir eşitlik içermesinin gerekmemesidir. Mirasbırakanın bir çocuğuna taşınmaz devretmiş olmasına karşılık, diğer bir çocuğunun uzun yıllar boyunca ticari borçlarını üstlenmiş, bir başkasına önemli miktarda nakdi yardım yapmış veya farklı taşınmazlar kazandırmış olması mümkündür. Bu nedenle mahkemeler yalnızca dava konusu taşınmaza odaklanmamakta; mirasbırakanın sağlığında gerçekleştirdiği tüm kazandırmaları birlikte değerlendirerek genel tabloyu ortaya çıkarmaya çalışmaktadır.

Bu kapsamda mirasbırakanın malvarlığı hareketleri, mirasçılar arasındaki ilişkiler ve her bir mirasçıya sağlanan ekonomik menfaatler bilirkişi incelemeleri ve diğer deliller aracılığıyla araştırılmaktadır. Yapılan değerlendirme sonucunda mirasbırakanın amacının belirli mirasçıları miras hakkından yoksun bırakmak değil, aile içindeki ekonomik dengeyi kendi anlayışına göre sağlamak olduğu anlaşılırsa muris muvazaası iddiası kabul edilmemektedir.

Bu nedenle davacı taraf açısından dava konusu taşınmazın tek başına incelenmesi çoğu zaman yeterli değildir. Mirasbırakanın tüm malvarlığının, yaşamı boyunca gerçekleştirdiği devirlerin ve mirasçılara sağladığı diğer ekonomik katkıların araştırılması gerekir. Özellikle tapu kayıtları, banka hareketleri, vergi kayıtları ve önceki malvarlığı devirleri bu noktada önem taşımaktadır. Zira bazı durumlarda ilk bakışta eşitsiz görünen bir taşınmaz devrinin, mirasbırakanın yıllara yayılan tasarrufları birlikte değerlendirildiğinde bir paylaştırma amacı taşıdığı ortaya çıkabilmektedir.

Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmelerinde Muris Muvazaası

Muris muvazaası davalarında en fazla uyuşmazlık yaratan işlemlerin başında, TBK m.611 ve devamında düzenlenen ölünceye kadar bakma sözleşmeleri gelmektedir. Kanun gereği ivazlı bir sözleşme niteliği taşıyan bu hukuki işlemde bakım alacaklısı belirli bir malvarlığı değerini devretmeyi, bakım borçlusu ise onu yaşamı boyunca bakıp gözetmeyi üstlenmektedir. Bu nedenle ölünceye kadar bakma sözleşmeleri, bağışlama işlemlerinden farklı olarak kural olarak karşılıklı edimler içeren hukuki işlemler arasında yer almaktadır.

Ancak uygulamada bazı mirasbırakanların gerçekte bağışlamak istedikleri taşınmazları, satış yerine ölünceye kadar bakma sözleşmesi görünümü altında devrettikleri görülmektedir. Bu nedenle Yargıtay, sözleşmenin başlığıyla değil tarafların gerçek iradesiyle ilgilenmekte; işlem arkasında gerçek bir bakım ilişkisi bulunup bulunmadığını somut olayın özelliklerine göre değerlendirmektedir.

Bu noktada mahkemenin cevap aradığı temel soru şudur: Taraflar gerçekten bakım ilişkisi kurmak mı istemiştir, yoksa ölünceye kadar bakma sözleşmesi yalnızca bağışlama iradesini gizlemek için mi kullanılmıştır? Muris muvazaasına ilişkin uyuşmazlıkların önemli bir bölümü bu ayrımın yapılması noktasında yoğunlaşmaktadır.

Yargıtay’ın değerlendirmede dikkate aldığı kriterlerin başında mirasbırakanın işlem tarihindeki sağlık durumu gelmektedir. Mirasbırakanın ağır ve ilerlemiş bir hastalık içerisinde bulunması, yaşam süresinin tıbben oldukça sınırlı görünmesi veya sözleşmeden kısa süre sonra vefat etmesi, tek başına yeterli olmasa da muvazaa iddiasını destekleyen önemli olgular arasında kabul edilmektedir. Özellikle devredilen taşınmazın değeri ile sağlanacağı ileri sürülen bakım hizmeti arasında açık bir orantısızlık bulunması hâlinde, sözleşmenin gerçek niteliği daha ayrıntılı şekilde araştırılmaktadır.

Bununla birlikte Yargıtay uygulamasında belirleyici unsur çoğu zaman bakım ediminin fiilen yerine getirilip getirilmediği olmaktadır. Gerçekten uzun yıllar boyunca bakım hizmeti sunan, hastane süreçleriyle ilgilenen, günlük ihtiyaçları karşılayan ve mirasbırakanın yaşamını fiilen üstlenen kişinin lehine yapılan taşınmaz devri, tek başına muris muvazaası olarak değerlendirilememektedir. Nitekim Yargıtay, mirasbırakanın kendisine fiilen bakan ve bakım yükümlülüğünü yerine getiren çocuğunu veya yakınını ödüllendirme iradesiyle hareket ettiği durumlarda muvazaa iddiasının kabul edilemeyeceğini istikrarlı biçimde vurgulamaktadır.

Bu nedenle muris muvazaasına dayalı davalarda yalnızca tapu kaydına veya sözleşme metnine odaklanmak yeterli değildir. Mahkeme; bakım ihtiyacının ne zaman ortaya çıktığını, bakımın kim tarafından sağlandığını, bakım hizmetinin hangi süre boyunca devam ettiğini ve diğer mirasçıların bu süreçteki rolünü ayrıntılı şekilde araştırmaktadır. Hastane kayıtları, sağlık raporları, ilaç ve tedavi giderlerine ilişkin belgeler ile komşu, akraba ve bakım sürecine tanıklık eden kişilerin beyanları çoğu zaman uyuşmazlığın çözümünde belirleyici rol oynamaktadır.

Bu nedenle davacı tarafın yalnızca “mal kaçırma amacı vardı” iddiasıyla yetinmesi yeterli değildir. Sözleşmenin arkasında gerçek bir bakım ilişkisinin bulunmadığını veya bakım yükümlülüğünün fiilen yerine getirilmediğini ortaya koyabilecek somut delillerin dosyaya sunulması gerekir. Aksi hâlde, şeklen şüpheli görünen birçok işlem dahi mahkeme tarafından geçerli bir ölünceye kadar bakma sözleşmesi olarak kabul edilebilmektedir.

Üçüncü Kişilere Devir ve İyiniyet Sorunu

Muris muvazaasına konu edilen taşınmazların, ilk devralan kişi tarafından daha sonra üçüncü kişilere devredilmesi uygulamada sıkça karşılaşılan durumlardan biridir. Özellikle dava açılmadan önce taşınmazın el değiştirmesi, uyuşmazlığın hukuki boyutunu daha da karmaşık hale getirmektedir. Bu tür durumlarda değerlendirilmesi gereken temel mesele, taşınmazı sonradan devralan kişinin iyiniyetli olup olmadığıdır.

Türk Medeni Kanunu’nun 1023. maddesi uyarınca, tapu siciline güvenerek ayni hak kazanan iyiniyetli üçüncü kişilerin kazanımları korunmaktadır. Bu düzenleme, tapu siciline duyulan güvenin ve hukuki güvenlik ilkesinin doğal bir sonucudur. Hukuk düzeni, taşınmaz edinirken tapu kayıtlarına güvenen kişilerin sonradan ortaya çıkan uyuşmazlıklar nedeniyle mülkiyetlerini kaybetmelerini kural olarak önlemek istemektedir.

Ancak bu koruma mutlak değildir. Taşınmazı devralan üçüncü kişinin tapu kaydındaki hukuka aykırılığı bildiği veya somut olayın özelliklerine göre bilmesi gerektiği ispatlanabiliyorsa, artık TMK m.1023 hükmünün sağladığı korumadan yararlanması mümkün olmaz. Bu nedenle muris muvazaası davalarında üçüncü kişinin iyiniyetli olup olmadığı çoğu zaman davanın sonucunu belirleyen temel uyuşmazlık noktalarından biri hâline gelmektedir.

Yargıtay uygulamasında üçüncü kişinin kötüniyetli olduğuna işaret eden çeşitli olgular dikkate alınmaktadır. Özellikle üçüncü kişinin davalı ile yakın akrabalık ilişkisi içinde bulunması, taraflar arasında ticari ortaklık veya yakın sosyal ilişki olması, aile içindeki uyuşmazlıkları bilebilecek konumda bulunması, taşınmazın gerçek değerinin çok altında bir bedelle devredilmesi veya taşınmazın kısa süre içerisinde peş peşe el değiştirmesi gibi hususlar kötüniyet değerlendirmesinde önem taşımaktadır. Elbette bu olguların hiçbiri tek başına yeterli değildir; mahkeme tüm delilleri birlikte değerlendirerek sonuca ulaşmaktadır.

Üçüncü kişinin kötüniyetli olduğu ispatlanabilirse, muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil talebi doğrudan son malik yönünden de sonuç doğurabilmektedir. Buna karşılık üçüncü kişinin iyiniyetli olduğu sonucuna varılması hâlinde, taşınmazın aynen geri alınması çoğu zaman mümkün olmamakta; mirasçıların hukuki koruması farklı talepler üzerinden şekillenmektedir. Bu durum özellikle taşınmazın yüksek değerli olduğu dosyalarda davacılar açısından önemli hak kayıplarına yol açabilmektedir.

Bu nedenle uygulamada dava açılır açılmaz taşınmazın yeniden devrini önlemeye yönelik ihtiyati tedbir talebinde bulunulması büyük önem taşımaktadır. Aksi hâlde dava devam ederken gerçekleşecek yeni devirler, uyuşmazlığın çözümünü güçleştirebilmekte ve davacıların hukuki korunmasını önemli ölçüde zorlaştırabilmektedir.

Terditli Dava Olarak Muris Muvazaası ve Tenkis Talebi

Muris muvazaası davası ile tenkis davası farklı hukuki temellere dayanmaktadır. Muris muvazaası davasında davacı, dava konusu işlemin gerçekte hiç hüküm doğurmadığını ve baştan itibaren geçersiz olduğunu ileri sürerken; tenkis davasında işlemin esasen geçerli olduğu kabul edilmekte, yalnızca saklı payı ihlal eden kısmın kanuni sınırlar içerisinde azaltılması talep edilmektedir. Buna rağmen uygulamada bu iki talebin aynı dava içerisinde birlikte ileri sürülmesi mümkündür. Bu imkanın hukuki dayanağını, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 22.05.1987 tarihli kararı oluşturmaktadır.

Söz konusu içtihat uyarınca mirasçılar, aynı dava dilekçesinde öncelikle muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil talebinde bulunabilmekte; mahkemenin muvazaa iddiasını kabul etmemesi halinde ise ikinci kademedeki talep olarak ileri sürülen tenkis isteminin incelenmesini talep edebilmektedir. Günümüzde uygulamada en sık tercih edilen yöntem de bu terditli dava şeklidir. Mahkeme öncelikle muris muvazaası iddiasını değerlendirmeli; bu iddianın ispatlanamadığı sonucuna ulaşması halinde ise davayı reddetmek yerine tenkis talebini ayrıca incelemelidir.

Ancak burada uygulamada sıklıkla gözden kaçırılan husus, TMK m.571’de düzenlenen hak düşürücü sürelerdir. Muris muvazaasına dayalı davalar herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değilken, tenkis talebi öğrenme tarihinden itibaren bir yıl ve her koşulda mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıl içerisinde ileri sürülmelidir. Bu nedenle ölüm tarihinin üzerinden on yıldan fazla süre geçtikten sonra açılan davalarda muris muvazaası iddiası incelenebilse de terditli olarak ileri sürülen tenkis talebi hak düşürücü süre nedeniyle reddedilebilecektir.

Bu sebeple dava stratejisi belirlenirken yalnızca muvazaanın ispatı değil, tenkis talebinin süresinde ileri sürülüp sürülmediği de ayrıca değerlendirilmelidir. Özellikle olayın hem muris muvazaası hem de saklı pay ihlali boyutu taşıdığı durumlarda, terditli dava yoluna başvurulması hak kaybı riskini önemli ölçüde azaltmakta ve davacıya alternatif hukuki koruma sağlamaktadır.

Kriter	Muris Muvazaası Davası	Tenkis Davası
Hukuki Dayanak	TBK m.19, TMK m.706, YİBK 1974/1-2	TMK m.560-571
İşleme Yaklaşım	İşlem baştan itibaren batıl; hiç gerçekleşmemiş sayılır	İşlem geçerli; yalnızca saklı payı aşan kısım indirilir
Sonuç	Tapu kaydının iptali, terekeye iade	Saklı payı aşan kısmın oransal iptali
Zamanaşımı	Yok — her zaman açılabilir	1 yıl (öğrenmeden) / 10 yıl (ölümden — mutlak)
Kapsam	Yalnızca tapulu taşınmazlar	Tapulu-tapusuz tüm karşılıksız kazandırmalar
Saklı Pay Zorunluluğu	Hayır — tüm yasal mirasçılar açabilir	Evet — yalnızca saklı paylı mirasçılar
Birlikte Açılabilir mi?	Evet — 1987 YİBK ile terditli dava olarak aynı dilekçede

Dava Şartları, Görevli Mahkeme

Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Dava, taşınmazın aynına ilişkin olduğundan yetkili mahkeme kural olarak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Birden fazla taşınmazın dava konusu edilmesi halinde ise taşınmazlardan herhangi birinin bulunduğu yer mahkemesinde dava açılması mümkündür. Buna karşılık, yalnızca tenkis talebine dayalı davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkili olduğundan, muris muvazaası ve tenkis taleplerinin birlikte ileri sürüldüğü terditli davalarda yetki meselesi ayrıca dikkatle değerlendirilmelidir.

Bu dava türünde, tasarrufun iptali davalarından farklı olarak önceden icra takibi yapılması, borçlunun aciz hâlinin ispatlanması veya aciz belgesi alınması gerekmez. Muris muvazaasına dayalı dava, mirasbırakanın gerçek iradesi ile tapuda yapılan görünürdeki işlem arasındaki aykırılığa dayanan bir tapu iptal ve tescil davasıdır. Bu nedenle miras hakkının ihlal edildiğini ileri süren mirasçı, şartları oluştuğu takdirde doğrudan mahkemeye başvurabilmektedir.

Muris Muvazaasında Zamanaşımı ve Kadastro İstisnası

Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davaları, kural olarak herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Bunun nedeni, görünürdeki işlemin muvazaa nedeniyle geçersiz kabul edilmesi ve gizli bağışlama işleminin de resmi şekil şartına uyulmadığı için hüküm doğurmamasıdır. Bu nedenle miras hakkı ihlal edilen mirasçılar, mirasbırakanın ölümünden uzun süre sonra dahi muris muvazaasına dayanarak dava açabilmektedir.

Ancak bu kuralın önemli bir istisnası bulunmaktadır. Dava konusu taşınmazın tapu kaydının kadastro çalışmaları sonucunda oluşması ve uyuşmazlığın kadastro tespitine dayanması hâlinde, 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun 12. maddesinde düzenlenen on yıllık hak düşürücü süre gündeme gelebilmektedir. Bu durumda sürenin başlangıcı, kadastro tespitinin kesinleştiği tarihtir. Bu nedenle özellikle köy yerleşimlerinde veya kadastro işlemleri sonrasında tapuya tescil edilen taşınmazlarda, dava açılmadan önce tapu kaydının hangi hukuki işlemle oluştuğu ayrıntılı biçimde araştırılmalıdır.

Muris muvazaası ile birlikte terditli olarak tenkis talebinin de ileri sürüldüğü davalarda ise süre rejimi farklılaşmaktadır. Muris muvazaası yönünden süre engeli bulunmamakla birlikte, tenkis talebi TMK m.571 uyarınca öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlükârda mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıl içerisinde ileri sürülmelidir. Bu nedenle aradan uzun yıllar geçtikten sonra açılan davalarda muvazaa iddiası incelenebilecek olsa da, tenkis talebinin hak düşürücü süre nedeniyle reddedilmesi mümkündür. Bu ayrım, dava türü ve talep sıralaması belirlenirken mutlaka dikkate alınmalıdır.

Muris Muvazaası Dava Süreci

Muris muvazaası yargılamasında temel mesele, mirasbırakanın taşınmazı devrederken sahip olduğu gerçek iradenin ortaya çıkarılmasıdır. Mahkeme, görünürdeki satış veya bakım sözleşmesinin arkasında gerçek bir karşılıklı edim ilişkisi bulunup bulunmadığını; işlemin diğer mirasçıları miras hakkından yoksun bırakma amacı taşıyıp taşımadığını, dosyadaki tüm delilleri birlikte değerlendirerek belirlemektedir.

Bu değerlendirmede bilirkişi incelemesi önemli bir yer tutmaktadır. Tapu kayıtları, resmi senetler ve devir işlemine ilişkin belgeler incelenerek taşınmazın işlem tarihindeki gerçek değeri tespit edilmekte; tapuda gösterilen bedel ile rayiç değer arasındaki fark araştırılmaktadır. Bunun yanında mirasbırakanın sağlığında sahip olduğu malvarlığı, yaptığı diğer taşınmaz devirleri, banka hareketleri ve mirasçılara sağladığı ekonomik katkılar da bütüncül biçimde incelenmektedir. Özellikle davalının paylaştırma amacı savunmasında bulunduğu dosyalarda, mirasbırakanın tüm mirasçılarına yönelik kazandırmalarının ortaya çıkarılması önem taşımaktadır.

Muris muvazaası davalarında tanık delili de çoğu zaman belirleyici olmaktadır. Mirasçılar, görünürdeki işlemin tarafı olmadıklarından HMK m.203/1-d kapsamında muvazaa iddialarını tanık dahil her türlü delille ispatlayabilmektedir. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı açıklamalar, işlem öncesindeki tutumu, aile içi ilişkiler, taşınmazın neden devredildiğine ilişkin anlatımlar ve tarafların ekonomik koşulları tanık beyanlarıyla somutlaştırılabilmektedir. Bununla birlikte Yargıtay uygulamasında, muvazaa iddiasının yalnızca soyut tanık beyanlarına dayanılarak kabul edilmesi yeterli görülmemekte; bu anlatımların objektif olgular ve yazılı delillerle desteklenmesi aranmaktadır.

Muris muvazaasının ispatlanması halinde mahkeme, geçerli bir hukuki sebebe dayanmayan tapu kaydının iptaline karar vermektedir. Ancak tescilin nasıl yapılacağı; davada yer alan mirasçıların durumu, talep sonucu, terekenin paylaşılmış olup olmadığı ve elbirliği mülkiyetinin sürüp sürmediği gözetilerek belirlenmektedir. Her hâlde taşınmazın ölmüş mirasbırakan adına yeniden tesciline karar verilmesi mümkün değildir. Mirasçılar arasında paylaşım yapılmamışsa tapu kaydının mirasçılar adına elbirliği mülkiyeti şeklinde tescili gündeme gelebilmekte; davacının yalnızca kendi miras payına ilişkin talepte bulunduğu hâllerde ise hüküm talep kapsamı ve taraf teşkili dikkate alınarak kurulmaktadır.

Kararın kesinleşmesinden sonra mirasçılar taşınmaz üzerindeki elbirliği mülkiyetini sürdürmek zorunda değildir. Taşınmazın mirasçılar arasında aynen paylaşılması mümkün değilse, mirasçılardan her biri ortaklığın giderilmesi davası açarak taşınmazın satış veya aynen taksim yoluyla paylaşılmasını talep edebilmektedir.

Muris Muvazaası Davalarında Uygulamada Yapılan Hatalar

Muris muvazaası davalarında tarafların dava açılmadan önce yaptığı hazırlık yargılamanın sonucunu doğrudan etkilemektedir. Özellikle talep sonucu, delillendirme, süreler ve taşınmazın sonradan devri ihtimali dikkate alınmadan açılan davalarda telafisi güç hak kayıpları yaşanabilmektedir.

En sık karşılaşılan hatalardan biri, harca esas değerin taşınmazın tamamı üzerinden belirlenmesidir. Oysa davacı mirasçı kural olarak yalnızca kendi miras payı oranında tapu iptali ve tescil talep edebileceğinden, harç ve vekalet ücreti hesabı da bu pay üzerinden yapılmalıdır. Taşınmazın tamamı üzerinden harç yatırılması, gereksiz mali külfet doğurabileceği gibi; davanın reddi hâlinde karşı taraf vekalet ücretinin de hatalı şekilde yüksek belirlenmesi riskini ortaya çıkarabilmektedir.

Bir diğer önemli hata, terditli olarak ileri sürülen tenkis talebine ilişkin sürelerin gözden kaçırılmasıdır. Muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası kural olarak zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değilse de, tenkis talebi TMK m.571 uyarınca öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlükârda mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıl içinde ileri sürülmelidir. Bu süre geçtikten sonra açılan davalarda muvazaa iddiası incelenebilse dahi, ikinci kademedeki tenkis isteminin hak düşürücü süre nedeniyle reddedilmesi mümkündür.

Taşınmazın üçüncü kişilere devri ihtimalinde ihtiyati tedbir talebinin geciktirilmesi de ciddi sonuçlar doğurabilmektedir. Dava devam ederken taşınmazın iyiniyetli üçüncü kişiye devredilmesi hâlinde, tapu iptal ve tescil talebinin aynen sonuçlandırılması güçleşebilmektedir. Bu nedenle dava dilekçesinde taşınmazın devrinin önlenmesine yönelik ihtiyati tedbir talebine yer verilmesi ve tedbir ihtiyacını gösteren somut olguların açıkça ortaya konulması önem taşımaktadır.

Davacı tarafın paylaştırma amacı savunmasına hazırlıksız yakalanması da uygulamada sık rastlanan bir sorundur. Mirasbırakanın diğer mirasçılara yaptığı taşınmaz devirleri, nakdi yardımlar, borç ödemeleri veya başka ekonomik katkılar araştırılmadan açılan davalarda, davalının aile içindeki önceki kazandırmaları gösteren savunması karşısında iddianın zayıflaması mümkündür. Bu nedenle dava açılmadan önce mirasbırakanın tüm malvarlığı hareketleri ve mirasçılara sağladığı tüm kazandırmalar mümkün olduğunca ortaya çıkarılmalıdır.

Ölünceye kadar bakma sözleşmesine dayalı devirlerde ise yalnızca sözleşmenin şekli görünümüne odaklanmak yeterli değildir. Davacı taraf, bakım ilişkisinin gerçekten kurulmadığını veya bakım borcunun fiilen yerine getirilmediğini ileri sürüyorsa; mirasbırakanın sağlık kayıtlarını, hastane belgelerini, bakım ihtiyacının başlangıç tarihini, günlük bakımın kim tarafından üstlenildiğini ve diğer mirasçıların katkılarını somut delillerle ortaya koymalıdır. Aksi hâlde davalının fiilen bakım sunduğuna ilişkin savunması karşısında muris muvazaası iddiasının ispatı zorlaşabilmektedir.

Talep sonucunun yanlış kurulması da davanın kapsamını doğrudan etkileyen bir başka hatadır. Davacı mirasçı, taşınmazın tamamı üzerinde tek başına hak iddia edemez; talebini kendi miras payı ve davadaki hukuki konumuyla uyumlu biçimde belirlemelidir. Talep sonucunun mirasçılık belgesindeki pay oranları, taraf teşkili ve elbirliği mülkiyetinin özellikleri dikkate alınmadan hazırlanması, hükmün kurulmasını ve infazını güçleştirebilmektedir.

Son olarak, muris muvazaasına dayalı dava mirasbırakanın ölümünden önce açılamaz. Mirasbırakan hayattayken mirasçılar henüz miras hakkı sahibi olmadıklarından, gelecekte doğması muhtemel miras payına dayanarak muris muvazaası davası açmaları mümkün değildir. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı tasarruflara karşı farklı hukuki yolların bulunup bulunmadığı somut olaya göre ayrıca değerlendirilse de, muris muvazaası iddiası ancak ölümden sonra gündeme gelebilmektedir.

Alacaklılardan Mal Kaçırma ile Muris Muvazaasının Ayrılması

Muris muvazaası ile alacaklılardan mal kaçırma amacıyla yapılan tasarrufların birbirinden ayrılması, doğru hukuki yolun belirlenmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Her iki durumda da görünürde bir taşınmaz devri bulunabilse de, korunmak istenen menfaat, davacı sıfatı, dava şartları ve hukuki sonuçlar farklıdır. Bu nedenle yalnızca taşınmazın düşük bedelle devredilmiş olması veya mirasbırakanın borçlu durumda bulunması, işlemin kendiliğinden muris muvazaası sayılması için yeterli değildir.

Mirasbırakanın gerçek amacının mirasçılarını miras hakkından yoksun bırakmak olduğu tespit edilirse, uyuşmazlık muris muvazaası hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Buna karşılık işlemdeki asıl amacın mirasbırakanın kendi alacaklılarını zarara uğratmak, malvarlığını takipten kaçırmak veya haczi etkisiz bırakmak olduğu anlaşılıyorsa, muris muvazaasına değil, şartları varsa İcra ve İflas Kanunu’nun 277 ve devamı maddelerinde düzenlenen tasarrufun iptali davasına başvurulması gündeme gelmektedir.

Tasarrufun iptali davasında korunmak istenen menfaat miras hakkı değil, alacaklının tahsil imkanının korunmasıdır. Bu davada davacı, borçlunun alacaklısı olup; dava sonunda taşınmazın tapu kaydının mirasçılar adına tescili değil, alacaklıya o taşınmaz üzerinde cebri icra yoluyla takip yapabilme imkanı tanınması amaçlanmaktadır. Buna karşılık muris muvazaası davasında davacı, miras hakkı ihlal edilen mirasçı; talep ise tapu kaydının iptali ile miras payı oranında tescildir.

Bu nedenle dosyada mirasbırakanın işlem tarihindeki borçları, hakkında yürütülen icra takipleri, haciz baskısı, ödeme güçlüğü, satıştan kısa süre sonra gerçekleşen iflas veya mal kaçırmaya yönelik diğer hareketleri bulunuyorsa, öncelikle işlemin kime karşı ve hangi amaçla yapıldığı araştırılmalıdır. Korunmak istenen menfaatin miras hakkı mı, alacak hakkı mı olduğu netleştirilmeden açılan davalarda yanlış hukuki sebebe dayanılması, talebin reddi ve telafisi güç süre kayıpları sonucunu doğurabilmektedir.

Bununla birlikte tek bir işlemde hem alacaklılardan mal kaçırma hem de mirasçıları miras hakkından yoksun bırakma amacı bulunması teorik olarak mümkündür. Böyle bir durumda işlem, tarafların gerçek iradesi ve somut olayın bütün özellikleri dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Nam-ı Müstear İşlemleri ve Muris Muvazaasından Ayrılması

Nam-ı müstear, mirasbırakanın kendi adına kayıtlı bir taşınmazı devretmesi yerine, bedelini bizzat karşılayarak üçüncü kişiden satın alınan taşınmazın tapusunu doğrudan kayırmak istediği kişi adına tescil ettirmesidir. Bu durumda tapuda mirasbırakan ile devralan kişi arasında gerçekleşmiş görünürde bir satış veya bakım sözleşmesi bulunmadığından, uyuşmazlık kural olarak 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı kapsamında muris muvazaası olarak değerlendirilememektedir.

Muris muvazaasında mirasbırakanın tapulu taşınmazı, görünürde satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devretmesi; gerçekte ise bağışlamak istemesi söz konusudur. Nam-ı müstear işleminde ise taşınmaz baştan itibaren mirasbırakan adına tescil edilmemekte, satın alma bedelinin mirasbırakan tarafından karşılanmasına rağmen tapu kaydı başka kişi adına oluşturulmaktadır. Bu nedenle muris muvazaasına özgü görünürdeki işlem ile gizli bağış arasındaki çifte geçersizlik değerlendirmesinin uygulanması mümkün değildir.

Yargıtay uygulamasında nam-ı müstear yoluyla yapılan kazandırmalar, şartları oluştuğu takdirde tenkis davası kapsamında değerlendirilmektedir. Mirasbırakanın kendi malvarlığından karşılayarak belirli bir kişi lehine yaptığı bu kazandırma, saklı payı ihlal ettiği ölçüde tenkise tabi tutulabilmektedir. Bu incelemede taşınmazın veya yapılan kazandırmanın değeri, tenkis hesabında dikkate alınmakta; saklı pay ihlalinin bulunup bulunmadığı terekenin aktif ve pasifleri gözetilerek belirlenmektedir.

Bu nedenle nam-ı müstear niteliğindeki bir işlemin doğrudan muris muvazaası davasına konu edilmesi, talebin hukuki dayanağının isabetsiz kurulmasına yol açabilmektedir. Özellikle saklı paylı mirasçıların, işlem türünü doğru belirlemeleri ve tenkis talebine ilişkin hak düşürücü süreleri kaçırmamaları önem taşımaktadır. Aksi halde muris muvazaası iddiasının kabul edilmemesi yanında, süresinde ileri sürülmeyen tenkis talebi bakımından da hak kaybı ortaya çıkabilmektedir.

Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma) Davalarında Emsal Yargıtay Kararları

“Hemen belirtmek gerekir ki; bu tür uyuşmazlıkların sağlıklı, adil ve doğru bir çözüme ulaştırılabilmesi, davalıya yapılan temlikin gerçek yönünün diğer bir söyleyişle miras bırakanın asıl irade ve amacının duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkarılmasına bağlıdır. Bir iç sorun olan ve gizlenen gerçek irade ve amacın tespiti ve aydınlığa kavuşturulması genellikle zor olduğundan bu yöndeki delillerin eksiksiz toplanılması yanında birlikte ve doğru şekilde değerlendirilmesi de büyük önem taşımaktadır. Bunun içinde ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimleri, olayların olağan akışı, miras bırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, davalı yanın alış gücünün olup olmadığı, satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark, taraflar ile miras bırakan arasındaki kişisel ilişki gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır…” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2013/10362, K. 2013/17882, T. 12.12.2013)

 Bu açıklamalar ışığında somut olay ele alındığında; cevap dilekçesinde murisin tamamen insani duygularla oğlu ile gelininin yıllardır devam eden bakım ve ilgisinin ve bundan sonra da ölene kadar devam edeceği inancıyla diğer çocuklarına da durumu açıklayarak devrin yapıldığı savunulmuştur. Dosya kapsamına sunulan delillerden ve dinlenen tanık beyanlarından, murisin kendi evinde ikinci eşi ile birlikte oturduğu bakımının ikinci eşi tarafından yapıldığı, davalının ise aynı binada farklı dairede oturduğu, emekli maaşı ve sosyal güvencesi bulunan murisin ölene kadar sağlık durumunun yerinde olduğu, miras bırakanın özel bir bakım ve ihtimama ihtiyacının olduğuna dair dosya arasında bir delil bulunmadığı, murisin tek taşınmazını devretmesi için makul ve haklı bir nedeninin bulunmadığı, davalı tarafça savunmada ileri sürülen hususların ancak ahlaki bir görevin ifası kapsamında değerlendirilebileceği, muris tarafından davalıya satış suretiyle devredilen taşınmaz nedeniyle bir bedel ödenmediğinin sabit olduğu, her ne kadar murisin dava dışı birkaç mirasçısı tarafından devir işleminden haberdar oldukları ve temlike muvafakat ettiklerine dair dilekçeler sunulmuş ise de; temlikin mirasçılardan mal kaçırma amaçlı ve muvazaalı olduğu hususunun davacı tarafça ispatlandığı hususu şüphesizdir. 37. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında; ispat yükü üzerinde olan davacıların miras bırakanın mirasçılarından mal kaçırmasını gerektirir somut bir olgu ortaya koyamadığı, davalı tanıklarının ise miras bırakana davalı tarafından bakıldığını ifade ettikleri, miras bırakanın aralarında hiçbir sorun olmayan çocuklarından mal kaçırma amacıyla gelinine taşınmaz temlik etmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu, işlemin muvazaalı olduğu, temlikteki gerçek amaç ve iradenin mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla yapıldığı ispatlanamadığından direnme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmüş ise de; bu görüş yukarıda açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2021/857, K. 2023/37, T. 08.02.2023)

“Hemen belirtmek gerekir ki; tapuda kayıtlı olmayan taşınmazlar, taşınır mal niteliğindedir ve zilyetlikten ibaret olan hakkın devri suretiyle yapılan elden bağışlama sözleşmeleri hiçbir biçim koşuluna bağlı değildir. Bu nedenle de, gizlenerek yapılan bağışlama niteliğindeki tasarruf geçerlidir. Mirasbırakan tarafından tapusuz taşınmazların zilyetliğinin devri suretiyle gerçekleştirirken geçerli işlemlere karşı 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının uygulama yeri yoktur. Muris muvazaasının herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı olmaksızın her zaman açılabileceği kuralının istisnası mirasbırakanın kadastro tespitinden önce ölmesi hâlidir. Ölümün kadastro tespitinden önce gerçekleşmesi halinde mirasçılar tarafından açılacak davanın kadastro tespitinin kesinleşmesi tarihinden itibaren 3402 sayılı Kanun’un 12/3. maddesinde öngörülen 10 yıllık hak düşürücü süre içinde açılması zorunludur. Aksi halde, davanın hak düşürücü süre geçtiğinden reddi gerekir.” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2021/5775, K. 2022/8244, T. 14.12.2022)

“Kabule göre de; 1.4.1974 gün 1/2 Sayılı İnançları Birleştirme Kararında da vurgulandığı gibi muris muvazaasına dayalı davalar, miras bırakanın ardılı olarak değil, miras hakkının çiğnenmesinden ötürü zarara uğrayan kişi olarak ve kendi miras hakkına dayalı olarak açılmaktadır. Bu tür davalarda, dava hakkı murisin ölümü ile doğmaktadır. Muris hayatta iken bu tür bir dava açılmasına yasal olanak yoktur.” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2014/22012, K. 2017/2508, T. 10.05.2017)

“Her ne kadar mahkemece gerekçede davanın murise teban açıldığı kabul edilmiş ise de; muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı davaların dayanağını 1.4.1974 gün, 1/2 sayılı İBK oluşturmaktadır. Anılan kararda kabul edilen ilke ve varılan sonuç şudur: miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar görünürdeki satış akdinin muvazaalı, gizli bağış sözleşmesinin ise yasada öngörülen biçim koşulunu taşımadığını ileri sürerek dava açabilirler. Buradaki en önemli husus, murisin  işlemi mirasçılarını aldatmak amacı ile yapmasıdır. Aldatılmak istenen tüm mirasçılar muvazaalı işlemin dışında kalan ve zararlarına işlem yapılan üçüncü kişi durumundadırlar. Böyle olunca da muris muvazaasına dayalı davalarda dava konusu hak halefiyet yolu ile muristen geçmesine rağmen, dava açma hakkı halefiyete dayanmayıp, aleyhine haksız fiil işlenen mirasçının kendisine ait haktan doğmaktadır. Bu tür olaylarda murisin iradesi ile mirasçısının yararı çatışmaktadır. Bir bakıma mirasçı yasal hakkını miras bırakana karşı korumaya çalışmaktadır. Murisin istediği bir davayı değil, murisin iradesine karşı bir dava açmaktadır. Hal böyle olunca; yukarıdaki ilkeler uyarınca iddia ve savunmanın araştırılması, toplanan delillere göre bir sonuca ulaşılması gerekirken, hukuki nitelendirmede yanılgıya düşülerek yazılı olduğu üzere hüküm kurulması doğru değildir.” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2013/10220, K. 2013/13866, T. 02.10.2013)

“Dinlenen davacı tanıkları dava konusu taşınmazların mal kaçırma amaçlı olarak temlik edildiği yönünde herhangi bir beyanda bulunmamışlardır. Murisin eşi tanık … gerek 15.04.2015 ve 06.05.2016 tarihli duruşmalardaki gerekse 2014/49 D. İş sayılı dosyadaki beyanında özetle, murise ait bir taşınmazın dava dışı şirkete satışından elde edilen paranın davacı tarafından alınması nedeniyle, çocukları arasında eşitliği sağlamak gayesiyle bu temlikleri gerçekleştirdiğini ifade etmiştir. Murisin dava dışı şirkete temlik ettiği taşınmaz ile davacının anne …’ın 109 parsel sayılı taşınmazdaki payını bağış suretiyle temlik aldığı beyanının dosyaya sunulan bilgi ve belgeler ile de uyum gösterdiği tespit edilmiştir. Yine, murisin bilirkişi raporlarında belirtilen 645 parsel sayılı taşınmazı satmayı gerektirecek miktarda borcunun da bulunmadığı anlaşılmıştır. Çekişme konusu taşınmazların davalılara devrinin bedelsiz olduğu hususu kuşkusuz ise de, bedelsizlik başka delillerle desteklenmediği sürece bu hususun tek başına muris muvazaasının kabulü için yeterli olmayacağı açıktır.” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/194, K. 2022/1357, T. 20.10.2022)

“Hemen belirtmek gerekir ki, muris muvazaası istekli davalarda miras bırakanın gerçek irade ve amacının tespiti bakımından tüm mirasçılarına devrettiği taşınmazlar yönünden muris muvazaası hukuksal nedenine dayalı açılan davaların birlikte değerlendirilmesi gerekeceği kuşkusuzdur. Hal böyle olunca; fiili ve hukuki irtibat sebebi ile eldeki dava ile anılan dava dosyalarının birleştirilerek görülmesi, yukarıda belirtilen ilkeler doğrultusunda toplanan ve toplanacak tüm deliller bir arada değerlendirilerek  hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken eksik soruşturma ile yetinilerek  yazılı olduğu üzere karar verilmiş olması  doğru değildir.” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2013/10362, K. 2013/17882, T. 12.12.2013)

“Öncelikle belirtmek gerekir ki, gerçek bedeli alınmak suretiyle yapılan satışlarda temlikin mirasçıdan mal kaçırma amacıyla yapıldığından söz edilemez. Bu gibi durumlarda yapılan satış işlemi muvazaalı olmadığından muris muvazaası iddiası ile açılan davaların reddi gerekeceği kuşkusuzdur. Satışa konu edilen bir malın devrinin ise belirli bir bedel karşılığında yapılacağı açıktır. Bedelin mutlaka para olması şart olmayıp, tapudaki işlemin satış suretiyle yapılması hâlinde somut olayın özelliğine göre belirli bir hizmet, bakım ya da emeğin de semen olarak kabul edilebileceği yargısal uygulamalarla yerleşmiş bir olgu olup, böyle bir durumda temlik ivazlı sayılacaktır. Eldeki uyuşmazlıkta ise; miras bırakanın bakıma ihtiyacının bulunmadığı, davalı tarafça da temlikin bakım karşılığı yapıldığına yönelik bir savunma getirmediği gibi aksine satışın bedeli karşılığı yapıldığını ve satıştan sonra birlikte yaşadıklarını savunduğu, bu hususu da ispat edemediği, devir tarihi ve dosya kapsamında yer alan beyanlar birlikte değerlendirildiğinde bakım, hizmet ya da emek yönünde bir savunma dahi yok iken murisin taşınmazını kendisi ile ilgilenip bakımını yapan gayri resmi eşine duyduğu minnet duygusu ile devrettiğinin kabul edilemeyeceği kuşkusuzdur.” (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/20, K. 2023/624, T. 14.06.2023)

“Eldeki davada mirasbırakanın ilk eşinden olma davacı çocuklarıyla arasında herhangi bir ihtilaf ya da onlardan mal kaçırmasını gerektirir bir durum ortaya konulabilmiş değildir. Bir önceki bozma ilamında değinildiği üzere mirasbırakanın geride kalan taşınmaz değerleri saptanmış ve mirasbırakan üzerinde olanların daha değerli olduğu anlaşılmıştır. Toplanan tüm deliller yukardaki ilkelerle birlikte değerlendirildiğinde mirasbırakanın mal kaçırmak amacıyla temliki yaptığı iddiası sübuta ermemiştir.” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2021/943, K. 2021/3032, T. 03.06.2021)

“Bilindiği üzere, muris muvazaası hukuksal sebebine dayalı davalarda dava değeri, mirasbırakan tarafından temlik edilen payların dava tarihindeki değeriüzerinden davayı açan mirasçı ya da mirasçıların miras payına isabet edenkısım olup, davanın kabulü halinde bu değer üzerinden nispi karar ve ilam harcına hükmedilmesi gerekmektedir.” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2019/4649, K. 2021/317, T. 21.01.2021)

“Hemen belirtmek gerekir ki, bakıp gözetme koşulu ile yapılan temliki işlemin geçerliliği için sözleşmenin düzenlendiği tarihte bakım alacaklısının özel bakım gereksinimi içerisinde bulunması zorunlu değildir. Bu gereksinmenin sözleşmeden sonra doğması ya da alacaklının ölümüne kadar çok kısa bir süre sürmüş bulunması da sözleşmenin geçerliliğine etkili olamaz.
Kural olarak, bu tür sözleşmeye dayalı bir temlikin de muvazaa ile illetli olduğunun ileri sürülmesi her zaman mümkündür. En sade anlatımla muvazaa, irade ile beyan arasında kasten yaratılan aykırılık olarak tanımlanabilir. Böyle bir iddia karşısında, asıl olan tarafların akitteki gerçek ve müşterek amaçlarının saptanmasıdır. (TBK m. 19 (BK m. 18)). Şayet bakım alacaklısının temliki işlemde bakıp gözetilme koşulunun değil de, bir başka amacı gerçekleştirme iradesini taşıdığı belirlenirse (örneğin mirasçılarından mal kaçırma düşüncesinde ise), bu takdirde akdin ivazlı (bedel karşılığı) olduğundan söz edilemez; akitte bağış amacının üstün tutulduğu sonucuna varılır. Bu halde de Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 1.4.1974 gün ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı olayda, uygulama yeri bulur.
Miras bırakanın, ölünceye kadar bakıp gözetme karşılığı yaptığı temlikin muvazaa ile illetli olup olmadığının belirlenebilmesi içinde, sözleşme tarihinde murisin yaşı, fiziki ve genel sağlık durumu, aile koşulları ve ilişkileri, elinde bulunan mal varlığının miktarı, temlik edilen malın, tüm mamelekine oranı, bunun makul karşılanabilecek bir sınırda kalıp kalmadığı gibi bilgi ve olguların göz önünde tutulması gerekir.” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2022/67, K. 2022/2877, T. 07.04.2022)

“Kastamonu ili, Taşköprü ilçesi, … köyü 103 ada 7, 173 ada 13, 174 ada 2, 178 ada 4 3, 13, 17, 179 ada 15, 27, 39, 43 ve 181 ada 4 parsel sayılı taşınmazların davalılar Şahin, Bilal ve … adına olan kadastro tespitinin 14.05.2009 tarihinde kesinleştiği, eldeki davanın ise Kadastro Kanunu’nun 12/3. maddesinde düzenlenen 10 yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra 22.03.2022 tarihinde açıldığı anlaşılmıştır.”  (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2025/1142, K. 2025/1217, T. 10.03.2025)

“muris muvazaası iddiasına dayalı davaların kural olarak herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı kalmaksızın her zaman açılabileceği kararlılık gösteren yargısal içtihatlar ve aynı yöndeki öğreti görüşü ile benimsenmiş; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 06.05.2015 tarihli 2013/1-2302 E. 2015/1313 K. sayılı kararında da, aynı ilkeler nedeniyle muris muvazaası
hukuksal nedenine dayalı davaların açılmasının hakkın kötüye kullanılması niteliğinde değerlendirilmesinin mümkün bulunmadığı vurgulanmıştır.” (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2020/245, K. 2021/3817, T. 07.09.2021)

 

Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma) Davası Örnek Dava Dilekçesi

T.C.

KAHRAMANMARAŞ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE

(İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR)

DAVACI : (İsim Soyisim)
T.C. Kimlik No: …
Adres: …

VEKİLİ : Av. …
Adres / UETS: …

DAVALILAR :

1. (İsim Soyisim)
   T.C – Adres: …
2. (İsim Soyisim)
   T.C – Adres: …
   (Taşınmaz sonradan üçüncü kişiye devredilmişse mevcut malik de davalı olarak gösterilmelidir.)

HARCA ESAS DEĞER : Şimdilik … TL
(Dava konusu taşınmazın dava tarihindeki değeri içinde davacının miras payına isabet eden tutar üzerinden eksik harç, keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda tamamlanacaktır.)

KONU : Mirasbırakan tarafından davalıya yapılan muvazaalı taşınmaz devri nedeniyle, dava konusu taşınmazın tapu kaydının davacının miras payı oranında iptali ile davacı adına tescili; bu talebin kabul edilmemesi halinde terditli olarak tenkis talebimiz ile taşınmazın üçüncü kişilere devrinin önlenmesi amacıyla ihtiyati tedbir talebimizin sunulmasından ibarettir.

AÇIKLAMALAR

I. Somut Olay ve Taşınmazın Devir Süreci

Müvekkil ile davalı … kardeştir. Taraflar, … tarihinde vefat eden mirasbırakan …’ın yasal mirasçılarıdır. Mirasbırakanın yasal mirasçılarını ve müvekkilin miras payını gösteren … Sulh Hukuk Mahkemesinin … Esas, … Karar sayılı mirasçılık belgesi dilekçemiz ekinde sunulmuştur.

Dava konusu taşınmaz; … ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı, … vasıflı taşınmazdır. Taşınmaz, devir tarihinde eski tapu kayıtlarında … ada, … parsel olarak kayıtlıdır. Mirasbırakan bu taşınmazı … yılında edinmiş; uzun yıllar boyunca aile malvarlığının en değerli unsurlarından biri olarak elinde tutmuştur. Taşınmazın konumu, yüzölçümü, imar durumu ve çevresindeki gelişmeler dikkate alındığında, devir tarihinde de ciddi ekonomik değere sahip olduğu açıktır.

Mirasbırakan, dava konusu taşınmazı … tarihinde davalı …’a tapuda satış olarak gösterilen işlemle devretmiştir. Resmi senette satış bedeli … TL olarak gösterilmiştir. Ancak bu devir, gerçek bir satış işlemi olmayıp müvekkilin miras hakkını zedelemek amacıyla satış görünümü altında gerçekleştirilen gizli bağış niteliğindedir.

Davalı …, taşınmazı devralmasından kısa süre sonra, … tarihinde diğer davalı …’a devretmiştir. İlk devirde gösterilen bedel ile ikinci devirde gösterilen bedel arasında açık ve izah edilemeyen fark bulunmaktadır. Devirlerin kısa aralıklarla yapılması, ilk davalının ekonomik durumu, taşınmazın gerçek değeri ve sonraki devrin koşulları birlikte değerlendirildiğinde; ikinci devrin de ilk muvazaalı işlemin sonuçlarını kalıcı hale getirmeye yönelik olduğu anlaşılmaktadır.

Dava konusu taşınmazın tüm tedavüllü tapu kayıtlarının, resmi senetlerinin, akit tablolarının, satış bedellerinin, yevmiye numaralarının ve varsa takyidat bilgilerinin ilgili Tapu Müdürlüğünden celbi gerekmektedir. Bu kayıtlar, taşınmazın ilk iktisabından itibaren gerçekleştirilen devirlerin gerçek niteliğini ortaya koyacaktır.

II. Görünürde Satış Olan İşlem Gerçekte Bağış Niteliğindedir

Mirasbırakanın davalı … lehine yaptığı devir, gerçek bir satış işlemi değildir. Mirasbırakan, taşınmazı davalıya karşılıksız olarak kazandırmak istemiş; ancak bu iradesini tapuda satış görünümü altında gizlemiştir. İşlemin amacı, taşınmazı tereke dışında bırakmak ve müvekkilin ileride doğacak miras hakkını fiilen etkisiz hale getirmektir.

Mirasbırakanın işlem tarihinde taşınmazı satmasını gerektirecek haklı ve makul bir ekonomik ihtiyacı bulunmamaktadır. Mirasbırakanın düzenli gelirinin, başka taşınır ve taşınmaz malvarlığının bulunduğu; acil borç, ağır tedavi gideri, icra baskısı veya taşınmazı elden çıkarmayı zorunlu kılan bir mali zorluk içinde olmadığı yargılama sırasında ilgili kurum kayıtlarıyla ortaya çıkacaktır. Gerçekten satış ihtiyacı bulunan bir kişinin, yüksek değerli taşınmazını aile içindeki belirli bir mirasçıya, gerçek değerinin çok altında bir bedelle devretmesi hayatın olağan akışına uygun değildir.

Kaldı ki, görünürde satış nedeniyle elde edildiği ileri sürülen bedelin mirasbırakan tarafından nerede kullanıldığı da belirsizdir. Bu bedelin banka hesabına yatırıldığına, borç ödemesinde kullanıldığına, yeni bir yatırımda değerlendirildiğine veya mirasbırakanın yaşamında herhangi bir ekonomik karşılık doğurduğuna ilişkin somut veri bulunmamaktadır. Gerçek bir satış işlemi sonucunda ortaya çıkması beklenen mali hareketliliğin bulunmaması da devrin bağış niteliğini güçlendirmektedir.

Mirasbırakanın, taşınmazı devretmesine rağmen taşınmazla fiilen ilgilenmeye devam ettiği, kullanımı ve yönetimi konusunda karar almaya devam ettiği, taşınmazdan sağlanan ekonomik menfaatleri kontrol ettiği ve çevresine taşınmazı davalı … için ayırdığını ifade ettiği hususları tanık beyanlarıyla ortaya konulacaktır. Bu olgular, tapudaki satış işleminin gerçek iradeyi yansıtmadığını göstermektedir.

III. Davalının Alım Gücü Bulunmadığı Gibi Satış Bedeli de Gerçek Değerle Uyumsuzdur

Davalı …’ın devir tarihinde dava konusu taşınmazı satın alabilecek düzenli geliri, yeterli birikimi, ticari faaliyeti veya başkaca mali kaynağı bulunmamaktadır. Davalının işlem tarihindeki SGK kayıtları, vergi kayıtları, banka hesap hareketleri, ticari işletme veya şirket ortaklığı bilgileri, adına kayıtlı taşınır ve taşınmazlar celbedildiğinde; taşınmazın gerçek bedelini ödeme gücüne sahip olmadığı anlaşılacaktır.

Davalı tarafça satış bedelinin nakit olarak ödendiği ileri sürülse dahi, bu bedelin hangi kaynaktan temin edildiğinin, ne zaman ve ne şekilde mirasbırakana teslim edildiğinin somut ve objektif delillerle ortaya konulması gerekir. Salt “elden ödeme yapıldığı” savunması, taşınmazın gerçek değeri ve davalının mali gücü karşısında yeterli kabul edilemez.

Taşınmazın resmi senette gösterilen satış bedeli … TL’dir. Oysa taşınmazın konumu, yüzölçümü, imar durumu, çevredeki emsal satışlar ve işlem tarihindeki piyasa koşulları dikkate alındığında gerçek değeri bu bedelin çok üzerindedir. Taşınmazın devir tarihindeki rayiç değeri, mahallinde yapılacak keşif ve uzman bilirkişi incelemesi ile belirlenmelidir.

İlk devirden kısa süre sonra yapılan ikinci devirde taşınmaza çok daha yüksek değer atfedilmesi de ilk satış bedelinin gerçek olmadığını göstermektedir. Bedel farkı tek başına yeterli olmamakla birlikte; mirasbırakanın satış ihtiyacının bulunmaması, ilk davalının alım gücünden yoksun oluşu ve devir sürecindeki diğer olağan dışı hususlarla birlikte değerlendirildiğinde muris muvazaasını açık biçimde desteklemektedir.

IV. Devir, Mirasçılar Arasında Dengeli Bir Paylaştırma Amacına Dayanmamaktadır

Davalı tarafça, dava konusu devrin mirasbırakanın çocukları arasında yaptığı paylaştırmanın bir parçası olduğu ileri sürülebilir. Ancak somut olayda müvekkile veya diğer mirasçılara, dava konusu taşınmazın değerine yaklaşan bir taşınmaz, para, ticari değer ya da başkaca ekonomik kazandırma yapılmamıştır.

Mirasbırakanın tüm malvarlığı hareketlerinin, tapu devirlerinin, banka kayıtlarının, diğer mirasçılara yaptığı para transferlerinin ve varsa borç ödemelerinin araştırılması gerekmektedir. Bu araştırma sonucunda müvekkile dava konusu taşınmaza karşılık kabul edilebilecek bir kazandırma yapılmadığı; buna karşılık davalı …’ın taşınmazın tamamından yararlandırıldığı ortaya çıkacaktır.

Mirasbırakanın bir mirasçısını en değerli taşınmazı yönünden kayırması ve müvekkili tereke dışında bırakması, makul bir aile içi denge veya paylaştırma iradesiyle açıklanamaz. İşlemin gerçek amacı, müvekkilin miras hakkını zedelemek ve taşınmazı diğer mirasçılardan kaçırmaktır.

V. Mevcut Malik İyiniyetli Değildir

Dava konusu taşınmaz, ilk davalı tarafından kısa süre içinde ikinci davalıya devredilmiştir. İkinci davalı, devir zincirindeki olağan dışı durumu bilebilecek veya en azından bilmesi gereken konumdadır. İlk ve ikinci devir arasındaki süre, tapu senetlerinde gösterilen bedeller arasındaki fark, taşınmazın gerçek ekonomik değeri, taraflar arasındaki … ilişkisi ve taşınmazın kullanım biçimi birlikte değerlendirildiğinde ikinci davalının iyiniyetli olduğunun kabulü mümkün değildir.

İkinci davalı ile ilk davalı veya onun yakınları arasındaki ailevi, ticari veya sosyal ilişki; devir tarihindeki bedel farkı; taşınmazın fiilen ilk davalı veya ailesi tarafından kullanılmaya devam edilmesi gibi hususlar tanık beyanları ve ilgili kayıtlarla ortaya konulacaktır. Bu nedenle ikinci davalının, tapu siciline güvenerek hak kazanan iyiniyetli üçüncü kişi sıfatından yararlanması mümkün değildir.

Taşınmazın mevcut maliki yönünden de tapu iptal ve tescil hükmü kurulması gerekmektedir. Zira yolsuz tescili bilen veya bilmesi gereken kişinin iktisabı hukuk düzeni tarafından korunmaz.

VI. Hukuki Değerlendirme ve Terditli Tenkis Talebimiz

Muris muvazaasında, görünürdeki satış işlemi tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için muvazaa nedeniyle geçersizdir. Görünürdeki satış işleminin arkasında bulunan gizli bağış iradesi de taşınmaz devrinde aranan resmi şekle uygun olarak kurulmadığından geçerli değildir. Bu nedenle dava konusu tapu kaydı geçerli bir hukuki sebebe dayanmamakta ve yolsuz tescil niteliği taşımaktadır.

Müvekkil, görünürdeki işlemin tarafı değildir. Bu nedenle muvazaa iddiasını tanık dahil her türlü delille ispatlama hakkına sahiptir. Mirasbırakanın gerçek iradesi; tarafların ekonomik durumu, taşınmazın gerçek değeri, satış bedeli, aile ilişkileri, devirlerin zamanlaması, taşınmazın kullanım şekli ve olayların olağan akışı birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Mahkemenizce muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil talebimizin kabul edilmemesi ihtimalinde, terditli talebimiz olarak tenkis istemimizin incelenmesi gerekmektedir. Dava konusu kazandırma, müvekkilin saklı payını zedelemektedir. Mirasbırakanın aktif ve pasif malvarlığı, diğer mirasçılara yaptığı kazandırmalar ve saklı pay oranları birlikte değerlendirilerek; müvekkilin saklı payını karşılayacak tutarın tenkisine karar verilmelidir.

Mirasbırakan … tarihinde vefat etmiş olup, müvekkil taşınmaz devrinin niteliğini ve saklı payını zedeleyen tasarrufu … tarihinde öğrenmiştir. Tenkis talebimiz yasal süre içerisinde ileri sürülmektedir.

VII. İhtiyati Tedbir Talebimiz

Dava konusu taşınmaz geçmişte kısa süre içinde birden fazla kez devredilmiştir. Bu husus, taşınmazın yeniden üçüncü kişilere devredilmesi ihtimalinin somut ve ciddi olduğunu göstermektedir. Taşınmazın yargılama sırasında iyiniyetli üçüncü kişiye devredilmesi veya üzerinde ipotek, intifa, üst hakkı gibi ayni haklar kurulması halinde müvekkilin tapu iptal ve tescil yoluyla hakkına kavuşması önemli ölçüde zorlaşacak; telafisi güç zararlar doğacaktır.

Bu nedenle dava konusu … ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın tapu kaydına; üçüncü kişilere devrinin, satışının, bağışlanmasının, ipotek edilmesinin ve sair ayni hak tesisinin önlenmesi amacıyla ihtiyati tedbir şerhi verilmesini talep etmek zorunluluğu doğmuştur. Tedbir talebimizin niteliği, taşınmazın devir geçmişi ve mevcut delil durumu gözetilerek mümkünse teminatsız, Mahkemeniz aksi kanaatte ise belirlenecek uygun teminat karşılığında kabulüne karar verilmesini talep ederiz.

HUKUKİ NEDENLER

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2, m.6, m.495 ve devamı, m.560 ve devamı, m.565, m.571, m.706, m.1023, m.1024; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.19 ve m.237; 2644 sayılı Tapu Kanunu m.26; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.12, m.111, m.203, m.389 ve devamı; 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı ile ilgili sair mevzuat.

HUKUKİ DELİLLER

Mirasçılık belgesi, tedavüllü tapu kayıtları, resmi senetler, akit tabloları, yevmiye kayıtları, nüfus ve adres kayıtları, banka kayıtları, SGK kayıtları, vergi ve ticaret sicil kayıtları, taşınmaz ve araç kayıtları, belediye kayıtları, keşif, bilirkişi incelemesi, tanık beyanları, yemin, isticvap ve her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM

Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle;

1. Dava konusu … ili, … ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın tapu kaydına, üçüncü kişilere devrinin ve taşınmaz üzerinde ayni hak tesisinin önlenmesi amacıyla ihtiyati tedbir şerhi konulmasına,
2. Davamızın kabulü ile dava konusu taşınmazın davalı … adına olan tapu kaydının, müvekkilin … oranındaki miras payı yönünden iptali ile müvekkil adına tesciline,
3. Mevcut malik davalı …’ın iyiniyetli olmadığının tespiti ile tapu iptal ve tescil hükmünün bu davalı yönünden kurulmasına,
4. Mahkemenizce tapu iptal ve tescil talebimizin kabul edilmemesi halinde, terditli talebimiz olan tenkis istemimizin kabulü ile müvekkilin saklı payını karşılayacak tutarın tenkise tabi kazandırmadan yararlanan davalıdan, dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsiline,
5. Yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılara yükletilmesine,

karar verilmesini vekaleten saygıyla arz ve talep ederiz. …/…/…

Davacı Vekili
Av. …

 

Sıkça Sorulan Sorular

Sonuç

Muris muvazaası, mirasbırakanın görünürdeki satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle gerçekleştirdiği devrin gerçekte mirasçılardan mal kaçırma amacı taşıdığının ileri sürüldüğü önemli bir tapu iptal ve tescil davası türüdür. Tapuda resmi şekilde yapılmış bir devir işlemi, mirasbırakanın gerçek iradesinin bağış olduğu ve mirasçıları miras hakkından yoksun bırakma amacı taşıdığı ispatlandığında geçersiz kabul edilebilir.

Ancak muris muvazaası davaları, yalnızca taşınmazın devredildiğini göstermekle sonuç alınabilecek davalar değildir. Mirasbırakanın gerçek amacı, taraflar arasındaki ilişki, satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark, devralanın ödeme gücü, diğer mirasçılara yapılan kazandırmalar ve taşınmazın sonradan üçüncü kişilere devredilip devredilmediği birlikte incelenir.

Dava açılmadan önce dikkatle hazırlanmak gerekir. Dava değeri, harç, tenkis talebi, üçüncü kişinin iyiniyeti ve ihtiyati tedbir gibi konular da ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle somut olayın özelliklerine uygun bir dava stratejisi kurulması önem taşır.

Bu makale ve içeriğindeki tüm yazılanlar, yazarın telif hakkı koruması altındadır. Yazarın yazılı izni olmaksızın bu makalenin herhangi bir bölümü, elektronik, mekanik, fotokopi, kayıt veya başka herhangi bir yöntemle kopyalanamaz, çoğaltılamaz, dağıtılamaz veya saklanamaz. İzin alınmadan yapılacak her türlü kullanım, telif hakkı ihlali sayılacak ve yasal işlem başlatılacaktır. İçerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez ve doğabilecek zararlardan yazar sorumlu tutulamaz.

Tüm hakları saklıdır. © 2026, Av. Buğra Topaktaş